afbeelding van Michiel Slütter

De Hondsrug is een van de weinige gebieden in Nederland die ongeschonden de 21ste eeuw hebben gehaald. Dat is de Verenigde Naties (VN) niet ontgaan. ‘Er is een echte traditie van bescherming van historische monumenten.’

Foto’s: Corné Sparidaens

De Chinezen hebben de Hondsrug nog niet ontdekt, merkte ik tijdens het fietsen van de pas uitgebrachte Geopark-fietsroute Ontdek prehistorisch Groningen. Maar lang kan dat niet meer duren volgens Theo Spek, hoogleraar Landschapsgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen. De Hondsrug, gelegen in Groningen en Drenthe, is namelijk sinds vorig jaar een heus UNESCO Global Geopark. ‘Zo’n label is voor het toerisme erg belangrijk. Als er UNESCO voor staat, komen er veel buitenlandse toeristen op af. Chinezen bijvoorbeeld hebben afstreeplijstjes voor UNESCO-werelderfgoedsites. Die willen ze allemaal bekijken’, aldus Spek, die voorzitter was van de commissie die de wetenschappelijke onderbouwing voor de aanvraag moest leveren.

Plattelandsleven
Zonder Chinezen wordt er ook al veel recreatief gefietst, ook op een doordeweekse zomerdag. Bij Spek, die midden in zijn studieobject woont, flitsen de fietsers voorbij. Zijn huis staat in het Drentse Zeegse (net onder Groningen) en vanuit zijn werkkamer kijkt hij uit over een beek die door oude hooilanden kronkelt. Het terrein is van Staatsbosbeheer. Er ligt een omgevallen boom en een paar vleeskoeien moeten het gras een beetje kort houden.

Hoogleraar Theo Spek

Hoogleraar Theo Spek bij zijn beekje

IJstijd
De idyllische woonplek van Spek illustreert waarom de Hondsrug is uitverkoren als eerste en enige Nederlandse Geopark. Het gaat de VN niet alleen om bijzondere geologische landschappen, maar ook om natuur en cultuur. Die geologische basis moet er natuurlijk wel zijn. En in dit geval zijn het de afzettingen van een ijsrivier uit de voorlaatste ijstijd. Die rivier stroomde onder een enorme gletsjer. Nadat de gletsjerstroom was verdwenen, bleef de Hondsrug over, een heuvelrug die van Groningen tot Emmen reikt. Uniek in Noordwest-Europa. Aan weerszijden van de Hondsrug was moeras. Op de heuvelrug kon je het beste wonen en de fietsroute volgt de sporen van duizenden jaren onafgebroken bewoning.

Productie
Dat de Hondsrug grotendeels ongeschonden de moderne tijd heeft gehaald, is bijzonder. In Friesland bijvoorbeeld zien boeren er zelfs nu nog geen been in om duizenden jaren oude terpen omwille van een kleine productieverhoging glad te strijken. ‘Ik vertel dan dat het gaat om terpen waar hun voorouders op hebben gewoond. Maar het maakt ze niet zoveel uit. Ze halen hun schouders erover op.’
De Hondsrug-boeren waren aanvankelijk geen haar beter. Ook zij wilden in de jaren zestig de productie verhogen door grootschalig ruilverkavelen en het uitgummen van oude houtwallen. Maar in het stroomgebied van de Drentsche Aa zijn, zo vertelt Spek, dankzij drie visionaire beleidsmakers veel oude elementen bewaard gebleven. De boeren sputterden natuurlijk tegen. Het compromis was dat de boeren de handen vrij hadden op de productieve hooggelegen percelen. Arme en natte gronden in de beekdalen konden ze voor een goede prijs verkopen aan Staatsbosbeheer.
En zo zijn de houtwallen, kleine percelen en zandweggetjes die het fietsen zo aangenaam maken bewaard gebleven. Spek is niet bang dat het landschap alsnog aan economische belangen wordt opgeofferd. ‘Ik merk dat de interesse in de eigen geschiedenis groot is.’ Wat ook meespeelt, is dat de streek voor een belangrijk deel leunt op inkomsten uit toerisme. Het kleinschalige landschap is nu het productiemiddel geworden.

Steentijdsnelweg
De route doet het Midlarense achtertuinhunebed aan. Een oud en verweerd bordje stuurt je een smal onverhard paadje op dat ingeklemd ligt tussen twee heggen. Het hunebed, dat inderdaad pal naast een oud boerderijtje ligt, is een oase van rust. Ik hou even pauze in de schaduw van oude eiken. Die zou je daar in prehistorische tijden nooit aantreffen. ‘Vroeger stonden de hunebedden in een open en kaal landschap. Het waren een soort wegwijzers op een prehistorische snelweg.’
Nu navigeren de fietsers vooral met de hulp van de knooppunten. De prehistorische fietsroute steunt ook op dit knooppuntensysteem. Maar sommige delen moet je met een routebeschrijving doen. Dat gaat bij mij altijd mis. Google Maps houdt mij op koers. Er zou ook een app zijn, maar die was toen ik de tocht maakte nog niet beschikbaar.

Een folder met de Hondsrugroute (1,50 euro) is bestellen op toerisme.groningen.nl. De route zou ook in de app Groningen Routes moeten komen.

De route staat ook in de routeplanner: routeplanner.fietsersbond.nl/hondsrug

Hunebedden

Reageer