afbeelding van Michiel Slütter

Negentig procent van de dodelijke slachtoffers onder fietsers komt om door een botsing met een gemotoriseerd voertuig. Het gevaar bij de bron aanpakken levert het meeste op. ‘Snelheid is – net als alcohol – dodelijk in het verkeer.’

In de jaren zeventig kwamen jaarlijks meer dan 500 fietsers om in het verkeer. In 2013 waren dat er 200. Het verkeer is veel minder gevaarlijk geworden. Zeker als je bedenkt dat er nu meer fietsers zijn en dat die ook nog eens meer fietsen.
Jammer genoeg stokt de daling de laatste tien jaar, terwijl het voor de auto-inzittenden wel elk jaar veiliger wordt. Divera Twisk van Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid legt uit hoe je meer levens van fietsers zou kunnen redden.


Waarom was het verkeer vroeger zo gevaarlijk?

‘Het gevaar zit, zo bleek, in de aanrijdingen met motorvoertuigen. En de klappen kwamen hard aan in de jaren zeventig, want auto’s mochten in de bebouwde kom overal 50 per uur rijden. En als je als fietser door een auto wordt geraakt die 50 rijdt, is het meestal fataal. De veilige snelheid voor fietsers is een auto die maximaal 30 rijdt.’

Hoe is het verkeer veiliger geworden?
‘Stop de kindermoord en de ENFB (later de Fietsersbond, red.) hebben flink actie gevoerd. Sinds die tijd zijn we bezig om na te denken wat de fietser kwetsbaar maakt. Het allermooiste is als je als fietser geen auto’s tegenkomt. Er zijn daarom vrijliggende fietspaden aangelegd. Dat scheelt veel. Ook rotondes hebben geholpen, omdat auto’s gedwongen worden langzamer te rijden. Je kunt nu eenmaal niet met 70 per uur over een rotonde. Ook de schermen aan de zijkant van vrachtwagens hebben geholpen. Het risico dat je onder de wielen van een vrachtwagen komt, is nu veel kleiner. En de alcoholwetgeving is veel strenger geworden.’

Een op de drie verkeersdoden is een fietser. Maar fietsers leggen niet een derde van alle kilometers af. Een kilometer in een auto is veel veiliger dan een kilometer op de fiets.
‘Ja, zelfs als je de snelwegkilometers eruit haalt – de snelweg is erg veilig – dan nog is fietsen gevaarlijker dan autorijden. Dat komt door de kwetsbaarheid van de fietser. In een auto zit je in een kooi, waardoor je bij een botsing veel minder risico loopt dan een fietser. En auto’s zijn de laatste decennia veel veiliger geworden. De botstesten van Euro NCAP hebben goed gewerkt. Mensen willen de auto met de meeste sterren.’

Dankzij de techniek daalt het aantal dodelijke slachtoffers onder auto-inzittenden gestaag. Maar het aantal fietsslachtoffers wil maar niet omlaag. Wat te doen?
‘Er zijn twee kansen. Je moet grote zones binnen de bebouwde kom instellen waar je maximaal 30 per uur mag rijden. Maar een bordje 30 ophangen is niet genoeg. Dat weerhoudt mensen er niet van om harder te rijden. Intelligent Speed Adaptation kan uitkomst bieden. Dat is een systeem in de auto dat de maximumsnelheid van elke weg kent. Als je te hard rijdt, geeft ISA een waarschuwend piepje. Dat is de vrijwillige variant. Maar gedwongen ISA is het enige dat echt werkt. Dan kun je – hoe hard je de gaspedaal ook intrapt - niet harder dan 30 in een 30 kilometergebied. Daarmee kun je veel levens redden. Een paar kilometer te hard lijkt niet veel, maar maakt voor een fietser een groot verschil. Zolang de automobilist niet harder dan 30 gaat, heb je als fietser een goede kans de botsing te overleven. Boven die snelheid nemen de risico’s snel toe. ‘
‘In de context van gedwongen ISA heeft een helm ook echt zin. Bij lagere snelheden kan een helm levensreddend zijn. Als je na een aanrijding met je hoofd tegen de stoeprand valt bijvoorbeeld. Maar ik wil zeker niet de boodschap geven dat een helm bescherming biedt bij hoog energetisch letsel (botsing met hoge snelheid, red.).’

Wat is de tweede kans om het aantal fietsslachtoffers te laten dalen?
‘We moeten de ruimte in de stad herverdelen. Onze fietspaden raken overvol. Er zijn steeds meer verschillende vervoerswijzen: snorscooters, bakfietsen, speed pedelecs en er zijn mensen die het fietspad als sportschool gebruiken. Je moet niet meer alle fietsers het fietspad op dwingen.  Fietsers die harder willen, moeten op de weg kunnen rijden. Maar dat kan alleen veilig als je de snelheid van het gemotoriseerd verkeer ter discussie stelt. De politie kan het afdwingen van de maximumsnelheid niet altijd oplossen. Gedwongen ISA zou een hele goede oplossing zijn.’

Is er draagvlak voor Intelligent Speed Adaptation?
‘Automobilisten willen zo vrij mogelijk zijn, daarom hebben ze een auto. En elke maatregel die dat benadeelt, roept weerstand op. Al verandert het beeld van de auto wel. Vroeger zag je in tv-reclames auto’s door lege landschappen rijden, nu zien we ze vooral in een stedelijke omgeving. Mijn verwachting is dat ISA net zoiets is als alcohol in het verkeer. Toen daar in de jaren zeventig grenzen aan werden gesteld, reageerden mensen erg verontwaardigd: ‘dat is mijn eigen verantwoordelijkheid’, ‘ik weet heel goed wat ik kan’ of ‘ik heb er niet veel last van want ik heb een sterke lever’. Inmiddels zijn er veel minder mensen die met een slok op achter het stuur gaan zitten. Dat komt door controles, campagnes en een veranderende sociale norm. Ik verwacht dat ISA ook sociaal geaccepteerd zal worden. Want snelheid is dodelijk, net als alcohol.’  


Wat is ISA?

ISA staat voor Intelligente Snelheidsassistentie, in het Engels Intelligent Speed Adaptation. Het komt er op neer dat de auto altijd weet wat de maximumsnelheid is op de plek waar de auto zich bevindt. Technisch is het geen probleem. Met GPS, digitaal kaartmateriaal en camera’s die de snelheidsborden langs de kant van de weg lezen, weet de auto altijd wat de maximumsnelheid ter plaatse is. De discussie gaat over wat er met die informatie moet gebeuren. Moet er een vrijblijvende waarschuwing – een piepje - aan de chauffeur worden gegeven? Of moet het dwingender? De volgende stap is dat het gaspedaal tegendruk geeft. Als je harder trapt, kun je toch de waarschuwing negeren. De laatste stap is dat je echt niet harder kunt dan de limiet, hoe hard je het gaspedaal ook intrapt. Die dwingende variant kan de meeste levens redden.
Lees ook: Hoe krijg je ISA ingevoerd?

Hoe wil de Fietsersbond het verkeer veiliger maken?


Wim Bot van de Fietsersbond:
‘Intelligente Snelheidsassistentie hebben we hard nodig. Mensen onderschatten het gevaar van snelheid. Ik was een paar jaar geleden bij een botsproef voor ons airbagproject in het lab van TNO in Helmond. Een auto die met 40 reed, raakte een dummyfietser. Het geluid van die knal ging door merg en been. De fietser zou morsdood zijn geweest en de auto was flink beschadigd. We moeten ons als maatschappij afvragen of het normaal is dat je de binnen de kom 50 rijdt. Als je in de auto zit, voel je de snelheid niet. Maar vanuit het perspectief van een fietser, voetganger of kind voelt het als een hoge snelheid en loop je een groot risico een mogelijke botsing niet te overleven. Bedenk dat er om de dag een fietser wordt doodgereden. Met ISA kunnen we levens redden.’

Betere infrastructuur
‘Ook de infrastructuur moet verbeteren. Er zijn veel eenzijdige ongevallen; ongelukken waarbij geen andere verkeersdeelnemer bij betrokken is. Daar hebben we al veel aan gedaan. Denk aan de vierduizend paaltjes die dankzij onze acties zijn verdwenen. Maar er is meer mis: slecht vormgegeven bochten, te smalle paden, achterstallig onderhoud. Dat moet dringend worden aangepakt. Vooral omdat Nederland steeds verder vergrijst. Tweederde van alle gewonden onder fietsers zijn boven de 60. Voor de verkeersdoden is dat 44 procent. De openbare ruimte is vaak nog helemaal niet geschikt voor oudere fietsers. We hebben wel richtlijnen voor de minimale breedte van fietspaden, maar gemeenten maken ze eerder smaller dan breder. Natuurlijk, die aanpassingen zijn duur. Maar als je werkelijk minder slachtoffers wilt, zul je maatregelen moeten nemen die geld kosten en niet populair zijn. En dan moet je niet gaan pleiten voor helmen, zoals de ANWB deed naar aanleiding van het SWOV-rapport met maatregelen voor veiliger verkeer. De helm was maar één van de voorgestelde maatregelen en ook nog eens de maatregel die het minste oplevert. Waarom zou je daar op inzetten? We hebben werkelijk effectieve maatregelen nodig, zoals ISA en betere infrastructuur. En geen kruimelmaatregelen zoals de helmplicht.’

Print

Reageer

Met het invullen van dit reactieformulier accepteert u het Mollom-privacybeleid.

Als de gedwongen ISA controle via GPS gebeurd, is het dan zo dat er per definitie geen registratie van het specifieke voertuig voor iemand zichtbaar is? Anders loopt het het risico dat deze vorm afgekeurd wordt ivm privacy.

Invoering van een ISA zal veel tijd gaan kosten, terwijl het aantal auto's niet echt afneemt. Instellen van 40 Km als maximaal snelheid zou voorlopig al een begin zijn, binnen de bebouwde kom rijdt dat trouwens veel aangenamer. Op brede, overzichtelijke en fietsloze wegen zou dan 60 Km ingevoerd kunnen worden.

We kunnen natuurlijk ook zorgen dat fietsers beter gaan uitkijken i.p.v zeggen als de automobilist mij aanrijdt dan is hij fout als de fietser zelf geen voorrang geeft wat in de meeste gevallen gebeurd. Heb het zelf gehoord en gezien. En Nee ik ben geen automobilist maar een fietser die ook vaak geen voorrang krijgt van andere fietsers!!

Vergeet het maar, voor een dergelijk systeem is gps niet nauwkeurig genoeg. Daarnaast moet de fietser hand in eigen boezem steken (zoals ook ik, fervent fietser, dat doe). Veelal wordt door rood gereden, geen voorrang verleend, door jong en oud (recent met een middelvinger van een ouder echtpaar tot gevolg).
Om het mes ook aan de andere kant te laten snijden is natuurlijk het op basis van satelliet gegevens de fietsen automatisch laten stoppen, in geval van het moeten verlenen van voorrang of het moeten stoppen bij een stoplicht, een optie. Ik zie dat voorstel ook graag tegemoet.

Het aantal fietsdoden neemt minder af dan van bestuurders, dit in verband met de kwetsbaarheid van de fietser. Het zou ook wetenschappelijk interessant zijn om meer gegevens te registreren van de fietsongevallen. Bijvoorbeeld: mensen die alcohol drinken weten dat autorijden niet slim is. Dus pakken ze de fiets. De kans op het krijgen van een ongeluk is dan vele malen groter. De oplossing is niet om een helm te dragen (niet wetenschappelijke opmerking in de tekst), maar om niet met alcohol op te gaan fietsen. De leeftijd van de omgekomen fietsers, de technische staat van de fiets, het niet toepassen van de verkeersregels van de fietser, etc. etc. geeft informatie om het aantal fatale fietsongelukken te verminderen. Voorbeeld: mijn opa was met 85 half blind, maar hij kon de witte streep van de weg nog zien, dus maakte hij zijn dagelijkse rondje. Fietsers en regels blijft moeilijk, fietsonderhoud gebeurd vaak niet, licht en remmen niet altijd in goede conditie. Ook heel belangrijk is de infrastructuur die het maken van fouten op de fiets niet direct afstraft.

Ik ben blij dat de reacties wél benoemen wat in het artikel ernstig onderbelicht blijft: het gedrag van de fietsers zelf. Ik rijd op stadsfiets en racefiets, maar maak ook veel kilometers op fietsvakantie. Nergens zie je fietsers zó onoplettend, onbeschoft, of onnadenkend rijden als in Nederland. In nog geen 10 jaar is het gewoon geworden om tegen het verkeer in te rijden, op je mobiel te turen tijdens het fietsen,midden op de weg te fietsen en nog veel meer dingen die men in een auto niet in zijn hoofd zou halen.
Ik doe vrijwel alles op de fiets, autorijden is nooit mijn ding geweest, maar ik moet eerlijk zeggen dat ik de laatste jaren veel meer last heb van medefietsers dan van automobilisten.
Het zou de Vogelvrije Fietser sieren als ze minder eenzijdig met de vinger naar auto's / overheid zouden wijzen, en eens gaan nadenken over hoe we de fietsers weeer wat fatsoenlijk verkeersgedrag kunnen aanleren.

ook nu weer fietsers mogen gewoon bellen tegen het verkeer in gaan kop telfoons op naast mekaar rijden bellen dat horen ze niet wandt ze hebben vaak maar ook heel vaak dopjes in hun oren ik ben zelf een fietser en stoor me hier heel er aan en horen ze je dan gaan ze nog niet aan de kant je kan een krijgen

ik woon in de achterhoek in eibergen ik rij met mijn auto of met de fiets ondr de bomen er ziten wel zo veel doode taken in de boom als die een keer naar beneden komen met harde wind hoef in niet te zegen wat er kan gebeuren gr ronnie kerkemeijer ( rlkerkemeijer@gmail.com

Wat kunnen we doen tegen een meestal te hard rijdende extra-zware (vanwege gastank) bus die door een 30 km straat rijdt in een zeer kinderrijke buurt?
Het gaat om de Vondelstraat in Leeuwarden. De gemeente is op de hoogte en verwijst ons naar de busmaatschappij (Arriva).

dit hoge aantal ligt met name aan de fietsers zelf,men voelt zich wettelijk beschermd en neemt ook roekeloos fiets gedrag aan,met als gevolg aanrijdingen en automobilisten die zich ergeren aan dit gedrag.

wow jij hebt zo'n zwaar leven

Fietsers MOETEN goede verlichting op de fiets gaan zetten. Je zult als automobilist zo'n onzichtbare fietser maar aanrijden! Goede verlichting ontwerpen, goede opladers ontwerpen die in de fiets zitten. Dat bij wet regelen voor de producenten. EN....HANDHAVEN met pittige boetes (bij minderjarigen OOK voor de ouders!)

Precies. En dit is de bron!

Ik vind deze uitslag niet vreemd want er is geen andere groep verkeersdeelnemers die zich zo massaal aan alle verkeersregels ontrekt als fietsers en bromfietsers .. op sommige momenten denk ik dat ze denken onkwetsbaar te zijn

waarom moet je eingelijk oefenen voor een verkeer of voor een veilig oversteken of links kijken dan recht links dan kun je veilig gaan overseken waarom moet dat allemaal gaan doen dat wel ik weten a.u.b beantwoort mijn vraag

fietsers ook bekeuren bij overtredingen dat gebeurt nu in hoge uitzondering.
Pas geleden nog bijna een fietser op de motorkap, stond geparkeerd te wachten en komt er een fietser aan met alleen oog voor zijn smartphone en was nog boos toen ik op de toeter drukte, hij schrok.
Blijkbaar had ik in de grond moeten zakken zodat hij er over heen kon rijden.

onzin

Het verkeer veilig maken?Fietsers verplichten s'avonds veiligheid vest verplicht te dragen!kosten 3€ to 6€ scheelt velen doden.